Nếu như hơn 10 năm về trước, sản phẩm chè của Việt Nam chỉ xuất khẩu cho 3 quốc gia thì đến nay, người tiêu dùng trên 100 quốc gia đều biết đến thương hiệu chè Việt Nam. Thương hiệu chè Việt Nam đã được đăng ký và bảo hộ tại trên 70 quốc gia, cùng với đó các thị trường mới liên tục được mở rộng. Từ lâu, cây chè đã trở thành cây nông nghiệp trồng ở các tỉnh phía Bắc Việt Nam. Trồng chè đem lại nguồn thu nhập quan trọng, nhưng nông dân trồng chè vẫn gặp phải rất nhiều vấn đề như thiếu hỗ trợ kỹ thuật, thiếu thông tin thị trường, giá đầu vào tăng,… khiến cho hiệu quả sản xuất thấp. Cải tiến kỹ thuật nhằm nâng cao chất lượng chè nguyên liệu và gắn hoạt động sản xuất với thị trường tiêu thụ thông qua việc cung cấp thông tin thị trường cho người trồng chè là hai trong số các mục tiêu của gói thông tin dịch vụ cho sự phát triển ngành chè tại Lai Châu và Hà Giang.

Với địa bàn khảo sát là vùng chè Tân Uyên (xã Phúc Khoa) và vùng chè thị xã Lai Châu (xã San Thàng) là 2 trong 3 vùng chè chính của tỉnh Lai Châu đã chỉ ra rằng, nhu cầu thông tin của người dân trồng chè là rất lớn nhưng khả năng đáp ứng trên thực tế còn rất hạn chế.

•     Thông tin về kỹ thuật trồng chè rất được người dân quan tâm 

Để chăm sóc cho cây chè tốt, đạt năng suất cao, nông dân trồng chè quan tâm đến rất nhiều nội dung thông tin khác nhau. Trong đó, thông tin về kỹ thuật trồng, chăm bón, thu hái chè; thông tin về dịch bệnh là những thông tin được các hộ trồng chè quan tâm nhiều nhất. Kết quả khảo sát cho thấy có 94,7% hộ nông dân trồng chè rất quan tâm đến kỹ thuật trồng, chăm bón và thu hái chè; có 86,4% ý kiến trả lời quan tâm đến thông tin về dịch bệnh. Nếu người trồng chè nắm được kỹ thuật, biết áp dụng kỹ thuật đó vào trồng chè sẽ giúp nâng cao được chất lượng chè búp tươi, giúp tăng hiệu quả kinh tế rõ rệt. Trên thực tế hiện nay, khi phát hiện chè có bị dịch bệnh, người dân thường đến các cửa hàng vật tư nông nghiệp để mua thuốc trừ sâu về phun. Việc làm này là tự phát, thiếu sự hướng dẫn của cán bộ khuyến nông, cán bộ bảo vệ thực vật địa phương.

Ở một khía cạnh khác, thông tin về thời tiết cũng rất được người dân quan tâm. Nếu thời tiết không thuận lợi, mưa nắng thất thường sẽ khiến cho chè có nguy cơ bị sâu bệnh. Những thông tin về thời tiết hiện nay được cung cấp sẵn trên các chương trình truyền hình như chương trình Dự báo thời tiết nông vụ, chương trình Dự báo thời tiết,…

Thông tin về giá bán chè búp tươi cũng được nhiều bà con nông dân quan tâm với tỷ lệ 86,2% số người được hỏi đã trả lời rất quan tâm. Ngoài ra, một số thông tin khác có mức độ quan tâm khá cao như thông tin về vay vốn sản xuất, thông tin về chính sách, về thị trường tiêu thụ. Thông tin dạng này thường không có sẵn, lại mang tính thời điểm nên việc cung cấp sẽ gặp nhiều khó khăn.

•     Thực trạng khả năng đáp ứng nhu cầu thông tin của người trồng chè

Việc đáp ứng nhu cầu thông tin của người dân trồng chè hiện nay còn rất hạn chế. Về mặt nội dung thông tin, còn thiếu vắng các thông tin về kỹ thuật trồng, chăm bón chè và thông tin về thị trường, giá cả. Vai trò của các nguồn tin chính thức (cơ quan khuyến nông, bảo vệ thực vật địa phương) còn khá mờ nhạt trong khi các nguồn tin phi chính thức (từ bạn bè, người thân; hộ kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật) thiếu độ tin cậy. Hiện nay, các kênh thông tin được người dân trồng chè tại Lai Châu sử dụng chủ yếu hiện nay là qua bạn bè, người thân; các phương tiện truyền thông đại chúng; cán bộ khuyến nông địa phương, các lớp tập huấn, hội thảo...


Số liệu khảo sát về tính sẵn có của thông tin ngành chè tại Lai Châu cho thấy, các nội dung thông tin hỗ trợ ngành chè có sẵn tại địa phương không đồng đều. Nội dung tin chủ yếu là về giá vật tư (chiếm 68,3% ý kiến trả lời), thời tiết, dịch bệnh (chiếm 76,3%), giá bán chè (71,2%) và người thu  mua (74,1%). Trong khi đó, những nội dung thông tin về giống chè mới, kỹ thuật hỗ trợ vay vốn sản xuất, kỹ thuật chế biến, bảo quản sản phẩm và thông tin về chính sách được người dân trồng chè đánh giá là ít có sẵn hơn so với những thông tin khác.

Tuy nhiên, những nội dung này chủ yếu được nông dân trồng chè tiếp cận từ những nguồn tin phi chính thức rất tự phát, xuất phát từ thói quen và nhu cầu hoặc từ những nội dung thông tin chung chung không cụ thể cho từng trường hợp điển hình nên cũng rất khó có thể áp dụng vào thực tế. Do thiếu nguồn tin chính thống nên người dân đã “tự thân vận động” để đáp ứng nhu cầu công việc. Điều này rất dễ dẫn tới trường hợp thông tin nhận được sẽ bị thiếu tính chính xác và hiệu quả có thể sẽ không cao, rất dễ dẫn tới trường hợp rủi ro đáng tiếc.

Với thực trạng nguồn và nội dung thông tin cho nông dân trồng chè như hiện nay cho thấy sự cần thiết của một gói thông tin hỗ trợ sự phát triển ngành chè tại Lai Châu nói riêng và tại các vùng trồng chè khác trên cả nước nói chung.

•      Hướng đi nào cho người dân trồng chè tại Lai Châu???

Hiện nay, người trồng chè quan tâm đến các thông tin về kỹ thuật trồng, chăm bón và thu hoạch chè, dịch bệnh và cách phòng dịch, giá bán chè tươi.v.v. Những thông tin này hiện người dân đều tự cập nhật thông qua các kênh chính thức và không chính thức nên còn rất nhiều hạn chế. Người dân trồng chè rất mong muốn có những kênh thông tin chính thức giúp người dân tìm được hướng đi đúng trong việc phát triển vị thế của cây chè cũng như nâng cao thu nhập cho người dân trồng chè. Đây không chỉ là mong muốn riêng của người trông chè Lai Châu mà còn là mong muốn của rất nhiều người dân trồng chè ở các vùng khác trên cả nước.

Sau khi tiến hành khảo sát tại 2 vùng trồng chè của Lai Châu, nghiên cứu đã gợi ý một số giải pháp triển khai gói thông tin hỗ trợ ngành chè tại Lai Châu và Hà Giang, cụ thể:

Thứ nhất, về nội dung thông tin cho người trồng chè cần tập trung giới thiệu kỹ thuật trồng, chăm bón; đưa các thông tin hỗ trợ phòng, chống dịch bệnh sâu hại ở chè; dự báo thời tiết (lịch phát sóng bản tin thời tiết trên truyền hình); giá bán chè tươi, xu hướng biến động giá. Đặc biệt với việc cung cấp thông tin về giá bán chè, người dân có thể sử dụng SMS qua điện thoại di động. Hiện nay, Viettel đã triển khai tổng đài cung cấp thông tin nông nghiệp 19008062, dịch vụ có hỗ trợ thông tin qua SMS với việc soạn và gửi tin theo hướng dẫn đến số 8062.  Dịch vụ mới chỉ cung cấp giá chè tại Thái Nguyên, Hà Nội, chưa cung cấp giá chè tại Lai Châu. SNV và VITAS có thể hợp tác với Viettel Media để triển khai cung cấp thông tin giá cho các ngành chè tại đây.

Thứ hai, về phương thức truyền tải thông tin có thể sử dụng tờ gấp để cung cấp thông tin cho các hộ trồng chè. Tờ gấp được in và chuyển đến tay các hộ nông dân tại địa điểm nhà trưởng thôn/bản. Song song với quá trình đó, cần thực hiện các hoạt động tuyên truyền về nội dung tờ gấp, cách thức sử dụng cũng như chia sẻ cho các cộng đồng dân cư khác để tăng tính hiệu quả. Có thể sử dụng kết hợp nhiều phương thức thông tin để nâng cao hiệu quả như phổ biến nội dung tờ gấp trong các buổi họp của các hội, đoàn thể; phổ biến trên đài phát thanh địa phương hoặc qua các bảng tin ở thôn/xóm. Thường xuyên tổ chức các buổi tập huấn cho người dân trồng chè để phổ biến những kỹ thuật mới và các lớp học trao đổi kinh nghiệm giữa những người dân trồng chè.

Dự án cũng rất hi vọng sự tham gia của tất cả các chủ thể trong chuỗi giá trị ngành chè; sự tham gia của các cơ quan quản lý nhà nước như Sở NN&PTNT, Chi cục BVTV, Trung tâm XTTM tại Lai Châu sẽ giúp cho người dân trồng chè tìm ra hướng đi đúng trong việc tiếp cận các kênh thông tin nhằm phát triển cây chè là cây kinh tế mũi nhọn của vùng./